Wat zijn de grootste cybersecurityrisico’s in de zorg?

De grootste cybersecurityrisico’s in de zorg zijn ransomware-aanvallen, phishing, datalekken en aanvallen op medische apparatuur. Zorginstellingen beheren grote hoeveelheden gevoelige patiëntgegevens en werken met verouderde systemen, wat hen tot een aantrekkelijk doelwit maakt voor cybercriminelen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over digitale veiligheid in de zorg, van de meest voorkomende dreigingen tot de normen die zorginstellingen moeten kennen. Heb je direct een vraag? Neem gerust contact op en wij helpen je verder.

Welke sectoren zijn het vaakst slachtoffer van cyberaanvallen?

De zorgsector behoort wereldwijd tot de sectoren die het vaakst worden getroffen door cyberaanvallen, samen met de financiële sector, de overheid en kritieke infrastructuur. De combinatie van waardevolle data, complexe systemen en beperkte beveiligingsbudgetten maakt zorginstellingen bijzonder kwetsbaar. In Nederland is de zorg al jaren een van de meest aangevallen sectoren.

Patiëntgegevens zijn op de digitale zwarte markt aanzienlijk meer waard dan bijvoorbeeld creditcardgegevens. Medische dossiers bevatten niet alleen financiële informatie, maar ook identiteitsgegevens, diagnoses en medicatieoverzichten. Dit maakt ze interessant voor criminelen die fraude willen plegen of gegevens willen doorverkopen. Bovendien zijn zorginstellingen vaak bereid snel te betalen bij een aanval, omdat stilstand direct levens in gevaar kan brengen.

Wat zijn de meest voorkomende cyberdreigingen in de zorgsector?

De meest voorkomende cyberdreigingen in de zorgsector zijn ransomware, phishing, datalekken door menselijke fouten en aanvallen via kwetsbare medische apparatuur. Elk van deze dreigingen kan ernstige gevolgen hebben voor zowel de bedrijfsvoering als de veiligheid van patiënten.

• Ransomware: Kwaadaardige software die systemen vergrendelt totdat er losgeld wordt betaald. Ziekenhuizen zijn een geliefd doelwit omdat zij zich geen langdurige uitval kunnen veroorloven.
• Phishing: Nep-e-mails of berichten die medewerkers verleiden om op een kwaadaardige link te klikken of inloggegevens in te voeren. In de zorg, waar medewerkers vaak onder tijdsdruk werken, is de kans op een succesvolle phishingaanval groter.
• Datalekken door menselijke fouten: Verkeerd geadresseerde e-mails, verloren USB-sticks of onbeveiligde apparaten zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de gemelde datalekken in de zorgsector.
• Aanvallen via medische apparatuur: Veel medische apparaten draaien op verouderde software en zijn verbonden met het netwerk zonder adequate beveiliging. Dit biedt aanvallers een ingang tot bredere systemen.
• Insider threats: Medewerkers die bewust of onbewust gevoelige informatie lekken of misbruiken, vormen ook een reëel risico.

Waarom zijn ziekenhuizen en klinieken extra kwetsbaar voor aanvallen?

Ziekenhuizen en klinieken zijn extra kwetsbaar voor cyberaanvallen omdat zij werken met verouderde IT-infrastructuur, een grote diversiteit aan verbonden apparaten en medewerkers die onder constante tijdsdruk staan. Bovendien zijn de gevolgen van uitval zo ernstig dat instellingen eerder geneigd zijn toe te geven aan losgeldverzoeken.

Veel zorginstellingen werken nog met legacy-systemen die jaren geleden zijn aangeschaft en niet meer worden ondersteund met beveiligingsupdates. Het vervangen van deze systemen is kostbaar en complex, waardoor kwetsbaarheden lang onopgelost blijven. Tegelijkertijd neemt het aantal verbonden apparaten, van infuuspompen tot MRI-scanners, snel toe zonder dat de beveiliging daarop is afgestemd.

Daarnaast spelen organisatorische factoren een rol. Beveiligingsbewustzijn bij zorgpersoneel staat vaak lager op de prioriteitenlijst dan directe patiëntenzorg. Trainingen over digitale veiligheid worden minder frequent gegeven dan in sectoren zoals financiën of de overheid. Dit maakt de menselijke schakel in de beveiliging relatief zwak.

Wat zijn de gevolgen van een datalek in de zorg?

Een datalek in de zorg kan leiden tot ernstige gevolgen: reputatieschade, boetes van de Autoriteit Persoonsgegevens, verlies van patiëntvertrouwen en in extreme gevallen verstoringen van de zorgverlening die de patiëntveiligheid in gevaar brengen. De impact reikt verder dan financieel verlies alleen.

Vanuit juridisch oogpunt zijn zorginstellingen verplicht datalekken te melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en in veel gevallen ook bij de betrokken patiënten. De AVG legt strenge eisen op aan de bescherming van bijzondere persoonsgegevens, waaronder medische informatie. Niet-naleving kan leiden tot substantiële boetes.

De operationele gevolgen kunnen minstens zo ingrijpend zijn. Een succesvolle ransomware-aanval kan ertoe leiden dat elektronische patiëntendossiers tijdelijk onbereikbaar zijn, operaties worden uitgesteld en medewerkers terugvallen op papieren processen. In acute situaties kan dit directe risico’s voor patiënten opleveren. De herstelkosten, zowel technisch als reputatiegerelateerd, lopen in de praktijk al snel op tot honderdduizenden euro’s.

Welke normen gelden voor informatiebeveiliging in de zorg?

Voor informatiebeveiliging in de zorg gelden in Nederland twee centrale normen: NEN 7510 en ISO 27001. NEN 7510 is specifiek ontwikkeld voor de zorgsector en bouwt voort op de internationale ISO 27001-standaard. Samen vormen zij het fundament voor een aantoonbaar veilig informatiebeheer in zorginstellingen.

Informatiebeveiliging in de zorg is geen vrijblijvende keuze. Voor veel zorginstellingen is NEN 7510-certificering verplicht of wordt het als eis gesteld door opdrachtgevers, verzekeraars en overheidsinstanties. De norm beschrijft hoe een zorginstelling haar informatiebeveiliging moet inrichten, beheren en continu verbeteren.

ISO 27001 biedt het bredere raamwerk voor een Information Security Management System (ISMS) en is toepasbaar in elke sector. Voor zorginstellingen geldt dat NEN 7510 de sectorspecifieke invulling is van deze internationale norm. Wie aan NEN 7510 voldoet, voldoet grotendeels ook aan de eisen van ISO 27001. Naast deze normen speelt ook de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) een rol voor zorginstellingen die samenwerken met overheidsdiensten.

Hoe kunnen zorginstellingen zich beter beschermen tegen cyberdreigingen?

Zorginstellingen kunnen zich beter beschermen door een combinatie van technische maatregelen, organisatorische processen en bewustzijnstraining voor medewerkers. Een gestructureerde aanpak op basis van erkende normen zoals NEN 7510 of ISO 27001 biedt daarvoor de beste basis.

Concrete stappen die zorginstellingen kunnen zetten:

1. Breng risico’s in kaart: Voer een risicoanalyse uit om te bepalen welke systemen, processen en gegevens het meest kwetsbaar zijn.
2. Implementeer toegangscontrole: Zorg ervoor dat medewerkers alleen toegang hebben tot de informatie die zij nodig hebben voor hun functie.
3. Houd systemen up-to-date: Installeer beveiligingsupdates tijdig en maak een plan voor het vervangen van legacy-systemen.
4. Train medewerkers regelmatig: Phishingsimulaties en bewustzijnstrainingen verlagen het risico op menselijke fouten aanzienlijk.
5. Maak back-ups en test herstelplannen: Zorg voor regelmatige, geïsoleerde back-ups en test periodiek of systemen snel hersteld kunnen worden na een aanval.
6. Certificeer op NEN 7510 of ISO 27001: Een certificeringstraject dwingt een zorginstelling tot een systematische aanpak en maakt aantoonbaar dat informatiebeveiliging serieus wordt genomen.

Beveiliging is geen eenmalig project maar een doorlopend proces. Dreigingen veranderen, systemen worden uitgebreid en medewerkers wisselen. Een goed ingericht managementsysteem voor informatiebeveiliging zorgt ervoor dat de zorginstelling continu weet waar zij staat en waar verbetering nodig is. Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat of wat een certificering voor jullie kan betekenen? Neem contact op en wij denken graag met je mee.

Gerelateerde artikelen

• Wat kost een ISO 27001 certificeringsaudit en wat krijg je daarvoor?
• ISO 27001 of ISO 9001 certificering: wat is de logische volgorde?
• Kan dezelfde partij je adviseren en ook certificeren?
• Voldoe je aan de NIS2 als je ISO 27001 gecertificeerd bent?
• Waarom is het belangrijk dat een certificerende instelling niet ook advies geeft?