Zorginstellingen worden regelmatig getroffen door cyberaanvallen, en ziekenhuizen behoren wereldwijd tot de meest aangevallen sectoren. De combinatie van gevoelige patiëntgegevens, verouderde systemen en de druk om altijd beschikbaar te zijn maakt de zorg een aantrekkelijk doelwit voor cybercriminelen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over hacking in de zorg, de gevolgen ervan en wat zorginstellingen kunnen doen om zich te beschermen. Heb je direct een vraag? Neem gerust contact op en wij helpen je verder.
Hoe vaak worden zorginstellingen getroffen door cyberaanvallen?
Zorginstellingen worden vaker getroffen door cyberaanvallen dan vrijwel elke andere sector. Internationaal onderzoek laat zien dat de gezondheidszorg jaar na jaar in de top drie staat van de meest aangevallen sectoren. In Nederland melden zorginstellingen tientallen serieuze incidenten per jaar bij de Autoriteit Persoonsgegevens en het NCSC, waarbij het werkelijke aantal vermoedelijk hoger ligt omdat niet alle incidenten worden gerapporteerd.
De frequentie neemt bovendien toe. Naarmate zorginstellingen meer digitaliseren, medische apparatuur verbinden met netwerken en patiëntgegevens digitaal opslaan, groeit ook het aanvalsoppervlak. In 2026 geldt dat vrijwel elke middelgrote tot grote zorginstelling in Nederland op enig moment te maken heeft gehad met een poging tot een cyberaanval, of dat nu een phishingmail was, een besmetting met malware of een gerichte aanval op systemen.
Waarom zijn ziekenhuizen zo aantrekkelijk voor hackers?
Ziekenhuizen zijn aantrekkelijk voor hackers omdat ze drie eigenschappen combineren die cybercriminelen zoeken: waardevolle data, kwetsbare systemen en een hoge druk om snel te betalen of te herstellen. Patiëntgegevens zijn op de zwarte markt meer waard dan creditcardgegevens, omdat ze medische, financiële en persoonlijke informatie bevatten die lastig te wijzigen is.
Daar komen een aantal structurele kwetsbaarheden bij:
- Verouderde IT-infrastructuur: Veel ziekenhuizen draaien op systemen die tien of meer jaar oud zijn en niet meer worden ondersteund met beveiligingsupdates.
- Medische apparatuur met netwerkverbinding: Scanners, infuuspompen en bewakingsapparatuur zijn steeds vaker verbonden met het ziekenhuisnetwerk, maar hebben zelden sterke beveiligingsinstellingen.
- Tijdsdruk en beschikbaarheid: Een ziekenhuis kan het zich niet veroorloven systemen lang offline te halen. Dat maakt hen bereid te betalen bij een ransomware-aanval.
- Groot personeelsbestand: Met honderden of duizenden medewerkers is de kans op een menselijke fout, zoals het klikken op een phishinglink, significant groter.
Wat zijn de meest voorkomende soorten aanvallen op zorginstellingen?
De meest voorkomende cyberaanvallen op zorginstellingen zijn ransomware, phishing en datalekken door onbeveiligde toegang. Ransomware is daarbij verreweg de gevaarlijkste: aanvallers vergrendelen systemen en eisen losgeld voordat patiëntgegevens of ziekenhuisfuncties worden hersteld.
Ransomware
Bij een ransomware-aanval worden bestanden versleuteld en is een zorginstelling niet meer in staat te werken totdat er betaald wordt of een back-up wordt hersteld. In ernstige gevallen moeten operaties worden uitgesteld en patiënten worden omgeleid naar andere ziekenhuizen. Dit soort aanvallen heeft in meerdere Europese landen al geleid tot directe patiëntschade.
Phishing en social engineering
Phishing is de meest gebruikte methode om toegang te krijgen tot zorgsystemen. Medewerkers ontvangen e-mails die afkomstig lijken van een collega, leverancier of overheidsinstantie. Eén klik op een kwaadaardige link kan voldoende zijn om een volledig netwerk te compromitteren. Social engineering gaat nog verder: aanvallers bellen medewerkers op en doen zich voor als IT-ondersteuning om inloggegevens te ontfutselen.
Wat zijn de gevolgen van een cyberaanval op een ziekenhuis?
De gevolgen van een cyberaanval op een ziekenhuis zijn ernstig en raken zowel de organisatie als patiënten direct. Operationele verstoringen, datalekken van gevoelige medische informatie, reputatieschade en hoge herstelkosten zijn de meest voorkomende consequenties. In extreme gevallen heeft een aanval aantoonbaar bijgedragen aan vertraging in medische zorg.
Financieel gezien kunnen de kosten van een cyberaanval oplopen tot miljoenen euro’s, inclusief losgeld, herstelwerk, juridische kosten en boetes van toezichthouders zoals de Autoriteit Persoonsgegevens. Maar de menselijke impact is minstens zo groot: patiënten van wie medische dossiers op straat komen te liggen, verliezen vertrouwen in de instelling. En als systemen uitvallen, kunnen behandelingen worden uitgesteld met alle risico’s van dien.
Voor zorginstellingen geldt ook een meldplicht. Een datalek met persoonsgegevens moet binnen 72 uur worden gemeld bij de toezichthouder. Wie dat niet doet, riskeert aanzienlijke boetes naast de al hoge herstelkosten.
Welke normen helpen zorginstellingen zich te beschermen?
De belangrijkste norm voor informatiebeveiliging in de zorgsector is NEN 7510, de Nederlandse standaard die specifiek is ontwikkeld voor de gezondheidszorg. Daarnaast is ISO 27001 een breed erkende internationale norm die zorginstellingen helpt een volledig informatiebeveiligingsmanagementsysteem op te zetten en aantoonbaar te beheren.
NEN 7510 is gebaseerd op ISO 27001, maar voegt zorgspecifieke eisen toe die aansluiten op de dagelijkse praktijk van ziekenhuizen, klinieken en andere zorginstellingen. Denk aan eisen rondom toegang tot patiëntdossiers, het gebruik van medische apparatuur en de bescherming van bijzondere persoonsgegevens.
Naast NEN 7510 en ISO 27001 speelt ook de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) een rol voor zorginstellingen die samenwerken met of onderdeel zijn van de publieke sector. Meer weten over hoe deze normen in de praktijk werken? Bekijk ons overzicht van informatiebeveiliging voor zorginstellingen.
Moet een zorginstelling verplicht gecertificeerd zijn?
Een formele wettelijke verplichting tot ISO 27001 of NEN 7510-certificering bestaat niet voor alle zorginstellingen, maar de praktijk wijst uit dat certificering steeds vaker een harde eis is. Opdrachtgevers, zorgverzekeraars, aanbestedingen en samenwerkingspartners vragen steeds vaker aantoonbare certificering als voorwaarde voor samenwerking.
Bovendien verplicht de NIS2-richtlijn, die in Nederland wordt omgezet in nationale wetgeving, organisaties in kritieke sectoren zoals de gezondheidszorg om aantoonbaar te voldoen aan eisen rondom informatiebeveiliging en incidentrespons. Certificering op basis van NEN 7510 of ISO 27001 is een erkende manier om aan die eis te voldoen.
Los van de wettelijke kant biedt certificering ook een intern voordeel: het dwingt een organisatie om haar beveiligingsprocessen structureel in te richten, te testen en te verbeteren. Dat is precies wat zorginstellingen nodig hebben om weerbaar te blijven tegen de groeiende dreiging van cyberaanvallen. Bekijk wat er bij een certificeringstraject komt kijken en hoe wij daarin begeleiden.
Wil je weten of jouw zorginstelling klaar is voor certificering of hoe je de informatiebeveiliging kunt versterken? Neem contact op en wij denken graag met je mee over de juiste aanpak.
Veelgestelde vragen
Wat moet een zorginstelling als eerste doen om zich beter te beschermen tegen cyberaanvallen?
V: Wat moet een zorginstelling als eerste doen om zich beter te beschermen tegen cyberaanvallen?nA: Een goede eerste stap is het uitvoeren van een risicoanalyse om kwetsbaarheden in systemen, processen en medewerkergedrag in kaart te brengen. Vanuit die analyse kun je gerichte maatregelen nemen, zoals het trainen van personeel op phishingherkenning, het updaten van verouderde systemen en het inrichten van een betrouwbare back-upstrategie.
Hoe weet ik of mijn zorginstelling moet voldoen aan de NIS2-richtlijn?
V: Hoe weet ik of mijn zorginstelling moet voldoen aan de NIS2-richtlijn?nA: De NIS2-richtlijn is van toepassing op organisaties in kritieke sectoren, waaronder de gezondheidszorg, die boven bepaalde drempelwaarden vallen op het gebied van omvang en maatschappelijke impact. Controleer via de richtlijnen van het NCSC of jouw instelling als ‘essentiële’ of ‘belangrijke’ entiteit wordt aangemerkt, want dat bepaalt welke verplichtingen voor jou gelden.
Waarom is een datalek in de zorg ernstiger dan in andere sectoren?
V: Waarom is een datalek in de zorg ernstiger dan in andere sectoren?nA: Medische gegevens bevatten een combinatie van persoonlijke, financiële en gezondheidsinfomatie die niet eenvoudig te wijzigen is, waardoor ze op de zwarte markt bijzonder waardevol zijn en slachtoffers langdurig risico lopen. Bovendien raakt een datalek in de zorg direct het vertrouwen van patiënten en kan het leiden tot hoge boetes, juridische aansprakelijkheid en reputatieschade die moeilijk te herstellen is.
Wanneer is certificering volgens NEN 7510 of ISO 27001 zinvol voor een kleinere zorginstelling?
V: Wanneer is certificering volgens NEN 7510 of ISO 27001 zinvol voor een kleinere zorginstelling?nA: Certificering is zinvol zodra een zorginstelling werkt met digitale patiëntgegevens, samenwerkt met andere zorginstellingen of overheidspartijen, of deelneemt aan aanbestedingen waarbij aantoonbare informatiebeveiliging wordt gevraagd. Zelfs voor kleinere instellingen biedt het certificeringstraject structuur en inzicht in beveiligingsrisico’s, wat de weerbaarheid aanzienlijk vergroot.
Gerelateerde artikelen
- Wat is het tijdsverloop van een fase 2 audit van start tot afronding?
- Komt de auditor ieder jaar terug na de certificering?
- Wat is het verschil tussen een adviesbureau en een certificerende instelling?
- Hoe pak je het aan als je een NEN 7510 certificering wilt halen?
- Hoe werkt een gecombineerde audit voor ISO 27001 en NEN 7510?
